Bu bölümde neler var?
XX. yüzyılın ilk yirmi yılı, Osmanlı Devleti için savaşlarla geçti: Önce Kuzey Afrika'daki son toprak Trablusgarp, ardından Balkanlar kaybedildi; sonra devlet, I. Dünya Savaşı'na girdi ve savaşın sonunda dağılma noktasına geldi. Bu bölümde bu savaşları, sonuçlarını ve Mustafa Kemal'in öğrencilik yıllarından 1918'e kadarki askerî hayatını sınavda en çok sorulan noktalarıyla göreceksiniz.
Her başlığın altındaki ÖSYM'de çıktı kutusu, o konudan 2018–2025 YKS'de (TYT ve AYT) hangi yıl, hangi testte ve kaçıncı soruda soru geldiğini gösterir.
Son yıllarda bu bölümden çıkan sorular
- 2018–2025 arasındaki sekiz YKS'de bu bölümden 12 soru çıktı: 6'sı AYT Tarih-1'de, 6'sı AYT Tarih-2'de. TYT'de bu bölümden soru gelmedi.
- AYT Tarih-1'in 31. sorusu sekiz yılın altısında (2018, 2019, 2020, 2023, 2024 ve 2025) bu bölümden geldi. AYT'ye hazırlanıyorsanız bu bölüm her yıl karşınıza çıkabilir.
- En çok sorulan iki konu: I. Dünya Savaşı (5 soru; özellikle Çanakkale ve Osmanlı'nın savaşa girişi) ve Mustafa Kemal'in 1918'e kadarki hayatı (4 soru; öğrencilik yılları, Manastır Askerî İdadisi, savaş başladığında bulunduğu görev, sözlerinin sıralanması).
- Sorular çoğu zaman sıralama ister: Hangi toprak hangi savaşta kaybedildi, Mustafa Kemal hangi okuldan sonra hangisine geçti, hangi söz hangi cephede söylendi?
| Konu | Soru | Hangi sınavlarda? |
|---|---|---|
| I. Dünya Savaşı ve Osmanlı cepheleri | 5 | 2019 AYT-1 · 2019 AYT-2 · 2023 AYT-1 · 2024 AYT-1 · 2025 AYT-1 |
| Mustafa Kemal'in hayatı (1881–1918) | 4 | 2018 AYT-1 · 2020 AYT-1 · 2021 AYT-2 · 2023 AYT-2 |
| Balkan Savaşları | 2 | 2018 AYT-2 · 2025 AYT-2 |
| II. Meşrutiyet'ten saltanatın kaldırılmasına hükümetler | 1 | 2019 AYT-2 |
| Trablusgarp Savaşı | 0 | Doğrudan sorulmadı. |
1. Yüzyılın Başında Osmanlı Devleti
XIX. yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı Devleti, Avrupa devletleri arasında denge politikası izlemeyi bırakıp Almanya ile yakınlaştı. İngiltere ile Rusya'nın 1908'deki Reval Görüşmeleri, Osmanlı topraklarının paylaşılacağı endişesini artırdı ve II. Meşrutiyet'in ilanını hızlandırdı.
- II. Meşrutiyet'in karışık ortamında Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti (1908), Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i topraklarına kattı (1908), Girit'teki Rumlar da Yunanistan'a bağlandıklarını ilan etti.
- 1909'daki 31 Mart Olayı'ndan sonra II. Abdülhamit tahttan indirildi, yerine V. Mehmet Reşat geçti. Bu dönemde devlet yönetimi büyük ölçüde İttihat ve Terakki'nin önde gelenlerinin (Enver, Talat ve Cemal paşalar) elindeydi.
2. Trablusgarp Savaşı (1911–1912)
Siyasi birliğini geç tamamlayan İtalya, sömürge edinmek için Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı olan Trablusgarp'ı (bugünkü Libya) hedef aldı ve 1911'de bölgeyi işgal etmeye başladı.
- Osmanlı Devleti, Mısır'ı elinde tutan İngiltere'nin karadan geçişe izin vermemesi ve donanmasının yetersizliği nedeniyle bölgeye düzenli ordu gönderemedi.
- Enver Bey, Mustafa Kemal ve Fethi (Okyar) Bey gibi subaylar gizlice bölgeye geçerek yerli halkı örgütledi. Mustafa Kemal, Tobruk ve Derne'de savaştı.
- İtalya, Osmanlı'yı barışa zorlamak için Rodos ve On İki Ada'yı işgal etti, Çanakkale Boğazı'na saldırdı. Balkan Savaşı'nın başlaması üzerine Osmanlı barışa razı oldu.
| Uşi (Ouchy) Antlaşması (1912) |
|---|
| Trablusgarp İtalya'ya bırakıldı; böylece Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı da kaybedildi. |
| Rodos ve On İki Ada, İtalya'ya geçici olarak bırakıldı (adalar daha sonra geri verilmedi). |
| Bölgedeki Müslümanların dinî işleri için halifenin temsilcisi ve kadı bulunacaktı. |
- Önemi: Uçaklar, dünya tarihinde ilk kez bu savaşta savaş amacıyla kullanıldı.
3. Balkan Savaşları (1912–1913)
I. Balkan Savaşı (1912–1913)
Rusya'nın desteklediği Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ, Osmanlı'yı Balkanlardan atmak için birleşti. Osmanlı, savaşın yaklaştığını göremeyerek bir kısım askerini terhis etmişti; ordu siyasete karışmış, subaylar arasında da bölünmeler vardı.
- Osmanlı ordusu kısa sürede yenildi; Bulgarlar Çatalca'ya kadar ilerledi, Edirne kuşatıldı. Savaş sırasında Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti (1912).
- Barış görüşmeleri sürerken İttihatçılar Bab-ı Âli Baskını ile (1913) hükümeti devirdi.
| Londra Antlaşması (1913) |
|---|
| Midye-Enez çizgisinin batısındaki bütün topraklar Balkan devletlerine bırakıldı; Edirne de kaybedildi. |
| Girit üzerindeki haklardan vazgeçildi. |
| Ege adalarının durumunu büyük devletler belirleyecekti. |
II. Balkan Savaşı (1913)
Paylaşımda en büyük payı Bulgaristan'ın almasından rahatsız olan Sırbistan, Yunanistan, Karadağ ve Romanya, Bulgaristan'a savaş açtı. Bu durumdan yararlanan Osmanlı ordusu Edirne ve Kırklareli'yi geri aldı (Edirne'ye Enver Bey komutasındaki birlikler girdi).
| Antlaşma | Sonuç |
|---|---|
| Bükreş Antlaşması (1913) | Balkan devletleri arasında yapıldı; Bulgaristan'ın kazandığı yerlerin bir kısmı Sırbistan, Yunanistan ve Romanya'ya geçti. |
| İstanbul Antlaşması (1913, Bulgaristan) | Edirne, Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı'da kaldı; Meriç Nehri sınır oldu. Bulgaristan'da kalan Türklere haklar tanındı. |
| Atina Antlaşması (1913, Yunanistan) | Yanya, Selanik ve Girit Yunanistan'a bırakıldı; Yunanistan'daki Türklerin hakları güvenceye alındı. |
- Batı Trakya Türk Hükümeti (1913): Batı Trakya'nın Bulgaristan'a bırakılmasına karşı çıkan Türkler, Gümülcine merkezli bağımsız bir hükümet kurdu. Hükümet kısa ömürlü oldu. "Kuvâ-yı Millîye" ifadesinin ilk kez bu mücadelede kullanıldığı kabul edilir; bazı kaynaklarda ilk Türk cumhuriyeti olarak anılır.
Balkan Savaşlarının sonuçları
- Osmanlı, Makedonya ve Batı Trakya'yı kaybetti; Ege adalarının çoğu elden çıktı. Balkanlardan Anadolu'ya büyük bir göç başladı.
- Balkan milletlerini bir arada tutma umudu kalmadığı için Osmanlıcılık düşüncesi etkisini yitirdi; Türkçülük güçlendi.
- Batı Trakya Türkleri ve Ege adaları sorunları ortaya çıktı.
- Osmanlı, kaybettiği toprakları geri almak için Almanya'ya daha çok yaklaştı.
4. I. Dünya Savaşı (1914–1918)
Savaşın nedenleri
| Genel nedenler |
|---|
| Sanayileşen devletlerin hammadde ve pazar arayışı, yani sömürgecilik yarışı |
| Fransız İhtilali'yle yayılan milliyetçilik akımı |
| Silahlanma yarışı ve devletlerin bloklar hâlinde ittifaklar kurması |
| Almanya ile Fransa arasındaki Alsas-Loren sorunu, İngiltere ile Almanya arasındaki ekonomik ve denizcilik rekabeti |
| Rusya'nın Panslavizm, Avusturya-Macaristan'ın Pangermenizm politikaları |
- Savaşı başlatan olay: Avusturya-Macaristan veliahdının 1914'te Saraybosna'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi.
| Bloklar | Üyeleri |
|---|---|
| İtilaf Devletleri | İngiltere, Fransa, Rusya; sonra Sırbistan, Japonya, Romanya, Yunanistan, ABD ve diğerleri. İtalya, başta İttifak bloğundayken 1915'te İtilaf tarafına geçti. |
| İttifak Devletleri | Almanya, Avusturya-Macaristan; sonra Osmanlı Devleti (1914) ve Bulgaristan (1915) |
- Avrupa'daki cepheler: Almanya, önce Fransa'yı hızla yenip sonra Rusya'ya dönmeyi planladı; ancak Marne Muharebesi'nde (1914) durduruldu ve Batı'da uzun siper savaşları başladı. Tank ilk kez Somme Muharebesi'nde (1916) İngilizler tarafından kullanıldı.
Osmanlı'nın savaşa girişi
- Osmanlı Devleti, 2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli bir ittifak antlaşması imzaladı, ancak hemen savaşa girmedi; seferberlik ilan etti ve kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırdığını açıkladı.
- İngiliz donanmasından kaçan Goben ve Breslau adlı iki Alman gemisi Çanakkale Boğazı'ndan geçerek Osmanlı'ya sığındı. Osmanlı bu gemileri satın aldığını açıklayıp adlarını Yavuz ve Midilli koydu.
- Bu gemiler, Alman amiral komutasında Karadeniz'e açılarak Rus limanlarını bombaladı (Karadeniz baskını). Bunun üzerine Rusya ve ardından İngiltere ve Fransa savaş ilan etti; Osmanlı fiilen savaşa girmiş oldu. Şeyhülislam, İslam dünyasını Osmanlı'nın yanında savaşa çağıran cihat fetvası yayımladı.
| Osmanlı'nın savaşa girme nedenleri |
|---|
| Balkan Savaşlarında ve önceki savaşlarda kaybedilen toprakları geri almak |
| Siyasi yalnızlıktan kurtulmak ve Almanya'nın savaşı kazanacağına inanmak |
| İttihatçı yöneticilerin Turancılık ve İslamcılık düşüncelerini gerçekleştirme isteği |
| Kapitülasyonlar ve dış borçlar gibi ekonomik yüklerden kurtulmak |
5. Osmanlı'nın Savaştığı Cepheler
| Cephe türü | Cepheler |
|---|---|
| Taarruz (saldırı) cepheleri | Kafkas, Kanal |
| Savunma cepheleri | Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen |
| Yardım cepheleri (müttefiklere destek) | Galiçya, Romanya, Makedonya |
Kafkas Cephesi
- Enver Paşa'nın Kafkasya ve Orta Asya Türklerine ulaşma hedefiyle başlattığı Sarıkamış Harekâtı (1914–1915), ağır kış şartları ve ikmal yetersizliği yüzünden büyük kayıpla sonuçlandı; Ruslar Doğu Anadolu'nun büyük bölümünü işgal etti.
- Bu süreçte Ermeni komitelerinin Rus ordusuyla iş birliği yapması üzerine 1915'te Tehcir (Sevk ve İskân) Kanunu çıkarıldı; savaş bölgesindeki Ermeniler başka bölgelere göç ettirildi.
- Mustafa Kemal, 1916'da 16. Kolordu komutanı olarak Muş ve Bitlis'i Ruslardan geri aldı.
- Rusya'da 1917'de Bolşevik İhtilali çıkınca Rusya savaştan çekildi (Erzincan Ateşkesi, 1917). 1918'de imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile Kars, Ardahan ve Batum Osmanlı'ya geri verildi. Kafkas Cephesi, Osmanlı'nın savaşta toprak kazandığı tek cephedir.
Kanal Cephesi
- Almanya'nın isteğiyle, İngiltere'nin sömürgeleriyle (özellikle Hindistan) bağlantısını sağlayan Süveyş Kanalı'nı ele geçirmek amacıyla açıldı. Komutanı Cemal Paşa idi.
- Osmanlı'nın iki saldırısı da başarısız oldu; İngilizlerin kışkırttığı Arap isyanlarının da etkisiyle ordu geri çekildi ve savaş Suriye-Filistin'e kaydı.
Çanakkale Cephesi (1915–1916)
İtilaf Devletleri bu cepheyi şu amaçlarla açtı: Rusya'ya yardım ulaştırmak, İstanbul'u alarak Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak, Boğazları ele geçirmek ve tarafsız Balkan devletlerini kendi yanlarına çekmek.
- Deniz savaşları: İtilaf donanması boğazı geçmeye çalıştı. Nusret mayın gemisinin döktüğü mayınlar ve kıyı topçusu sayesinde 18 Mart 1915'te İtilaf donanması ağır kayıp vererek geri çekildi.
- Kara savaşları: Deniz yoluyla başarı sağlanamayınca İtilaf Devletleri 25 Nisan 1915'te Gelibolu Yarımadası'na (Arıburnu ve Seddülbahir) asker çıkardı. Mustafa Kemal, 19. Tümen komutanı olarak Arıburnu'nda çıkarmayı durdurdu; ardından Conkbayırı ve Anafartalar muharebelerinde (Ağustos 1915) Anafartalar Grup Komutanı olarak zaferin kazanılmasında belirleyici rol oynadı. Bu başarılarla albaylığa yükseldi.
- İtilaf kuvvetleri sonuç alamayınca 1915 sonu ile 1916 başında yarımadadan çekildi.
| Çanakkale Savaşı'nın sonuçları |
|---|
| Rusya'ya yardım ulaştırılamadı; bu durum Rusya'da Bolşevik İhtilali'nin çıkmasını kolaylaştırdı. |
| I. Dünya Savaşı'nın süresi uzadı; Bulgaristan İttifak Devletleri safında savaşa girdi. |
| Osmanlı'nın İstanbul'u ve Boğazları kaybetmesi önlendi; çok sayıda genç ve eğitimli asker şehit oldu. |
| Mustafa Kemal bu cephedeki başarılarıyla tanındı. |
Irak, Suriye-Filistin ve Hicaz-Yemen cepheleri
- Irak Cephesi: İngilizler petrol bölgelerini korumak ve Hindistan yolunu güvenceye almak için Basra'ya asker çıkardı. Osmanlı, Kutü'l-Amare'de (1916) İngiliz ordusunu kuşatarak komutanı General Townshend ile birlikte esir aldı; ancak İngilizler 1917'de Bağdat'ı ele geçirdi.
- Suriye-Filistin Cephesi: Kanal Cephesi'nden çekilen Osmanlı ordusu burada savaştı. İngilizler 1917'de Kudüs'ü aldı. 1918'deki yenilgiden sonra Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı'na getirilen Mustafa Kemal, İngiliz ilerleyişini Halep'in kuzeyinde durdurdu. Osmanlı'nın en çok toprak kaybettiği cephedir.
- Hicaz-Yemen Cephesi: İngilizlerin kışkırtmasıyla Mekke Emiri Şerif Hüseyin 1916'da Osmanlı'ya karşı ayaklandı. Fahrettin Paşa, Mondros Ateşkesi'nden sonra da Medine'yi bir süre daha savundu ("Medine Müdafii").
6. Gizli Antlaşmalar
İtilaf Devletleri, savaş sırasında Osmanlı topraklarını aralarında paylaşmak için gizli antlaşmalar yaptı.
| Antlaşma | İçeriği |
|---|---|
| İstanbul (Boğazlar) Antlaşması (1915) | İstanbul ve Boğazlar'ın Rusya'ya verilmesi kabul edildi. |
| Londra Antlaşması (1915) | İtalya'ya On İki Ada ve Antalya vaat edildi; İtalya İtilaf tarafına geçti. |
| Sykes-Picot Antlaşması (1916) | İngiltere, Fransa ve Rusya, Osmanlı'nın Asya'daki topraklarını aralarında paylaştı. |
| Mac Mahon Antlaşması (1916) | İngiltere, Osmanlı'ya karşı ayaklanması karşılığında Şerif Hüseyin'e bir Arap devleti vaat etti. |
| Saint-Jean-de-Maurienne Antlaşması (1917) | İzmir ve çevresinin İtalya'ya verilmesi kararlaştırıldı (Rusya onaylamadığı için yürürlüğe girmedi). |
| Balfour Deklarasyonu (1917) | İngiltere, Filistin'de bir Yahudi yurdu kurulmasını desteklediğini açıkladı. |
- 1917'de Bolşevikler, Çarlık Rusya'sının imzaladığı gizli antlaşmaları dünyaya açıkladı. Bu antlaşmalar Osmanlı'nın paylaşılmasının planlandığını gösterir; Sevr Antlaşması'nın da temelini oluşturdu.
7. Savaşın Sonu ve Barış Antlaşmaları
- 1917'de ABD İtilaf Devletleri yanında savaşa girdi (Alman denizaltılarının saldırıları ve Almanya'nın Meksika'ya ittifak önerdiği Zimmermann Telgrafı etkili oldu), Rusya ise savaştan çekildi.
- ABD Başkanı Wilson'ın 14 maddelik ilkeleri, gizli antlaşmaların kaldırılmasını, milletlerin kendi geleceklerini belirlemesini ve uluslararası bir barış örgütü kurulmasını öngörüyordu. 12. madde, Türklerin çoğunlukta olduğu yerlerde egemenlik hakkını tanıyordu; bu madde Millî Mücadele'de uluslararası bir dayanak olarak kullanıldı.
- İttifak Devletleri sırayla ateşkes imzaladı: Bulgaristan (Selanik), Osmanlı (Mondros, 30 Ekim 1918), Avusturya (Villa Giusti), Macaristan (Belgrad), Almanya (Rethondes).
- Paris Barış Konferansı (1919) toplandı; Wilson İlkeleri'ne rağmen yenilen devletlerin toprakları manda (mandater) sistemi adıyla paylaşıldı. Barışı korumak için Milletler Cemiyeti kuruldu.
| Barış antlaşması | Devlet |
|---|---|
| Versay | Almanya (Alsas-Loren Fransa'ya verildi, sömürgeleri paylaşıldı, ağır askerî ve ekonomik kısıtlamalar getirildi) |
| Saint-Germain | Avusturya |
| Trianon | Macaristan |
| Neuilly | Bulgaristan (Batı Trakya Yunanistan'a verildi) |
| Sevr | Osmanlı Devleti (imzalandı ama yürürlüğe girmedi) |
- Sonuçları: Osmanlı, Avusturya-Macaristan, Alman ve Rus imparatorlukları dağıldı; Polonya, Çekoslovakya, Yugoslavya gibi yeni devletler kuruldu. Yenilen devletlere ağır şartlar dayatılması, II. Dünya Savaşı'nın tohumlarını attı.
8. II. Meşrutiyet'ten Saltanatın Kaldırılmasına Hükümetler
1908–1922 arasında Osmanlı'da çok sayıda hükümet kuruldu ve kısa sürede düştü. Bu hükümet istikrarsızlığı, savaşların, iç karışıklıkların ve partiler arasındaki mücadelenin bir sonucuydu.
| Hükümet | Döneminde yaşanan önemli olay |
|---|---|
| Kâmil Paşa | I. Balkan Savaşı; Bab-ı Âli Baskını ile düşürüldü (1913) |
| Mahmut Şevket Paşa | Bir suikastle öldürüldü (1913) |
| Sait Halim Paşa | Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'na girişi |
| Talat Paşa | Savaşın son yılları; İttihatçılar yenilgiyle hükümetten çekildi |
| Ahmet İzzet Paşa | Mondros Ateşkes Antlaşması (1918) |
| Damat Ferit Paşa | Mustafa Kemal'in 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a gönderilmesi (1919); ikinci hükümetinde Sevr Antlaşması (1920) |
| Ali Rıza Paşa | Amasya Görüşmeleri; son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Millî (1920) |
| Tevfik Paşa | Son Osmanlı hükümeti; saltanatın kaldırılmasıyla istifa etti (1922) |
9. Mustafa Kemal'in Hayatı (1881–1918)
Öğrencilik yılları
| Okul | Önemli bilgi |
|---|---|
| Mahalle Mektebi ve Şemsi Efendi Okulu (Selanik) | 1881'de Selanik'te doğan Mustafa, ilk öğrenimine geleneksel mahalle mektebinde başladı, sonra yeni yöntemlerle eğitim veren Şemsi Efendi Okulu'na geçti. |
| Selanik Askerî Rüştiyesi | Matematik öğretmeni Mustafa Bey, ona "Kemal" adını verdi. |
| Manastır Askerî İdadisi (1896–1899) | Edebiyata ve tarihe ilgi duydu; Namık Kemal'i okudu, Fransızca öğrendi. Vatan ve hürriyet düşünceleri bu yıllarda gelişti. Ömer Naci ve Ali Fethi (Okyar) ile burada tanıştı. |
| Harbiye (Harp Okulu), İstanbul (1899–1902) | Piyade teğmen olarak mezun oldu; arkadaşlarıyla gizli el yazısı bir gazete çıkardı. |
| Harp Akademisi (1902–1905) | Kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu; siyasi çalışmaları nedeniyle Şam'daki 5. Ordu'ya gönderildi. |
Askerlik yılları (1905–1918)
| Yıl | Görev ve olay |
|---|---|
| 1906 | Şam'da arkadaşlarıyla Vatan Cemiyeti'ni kurdu (sonra Vatan ve Hürriyet adını aldı). |
| 1907 | Selanik'teki 3. Ordu'ya atandı; İttihat ve Terakki'ye katıldı. |
| 1909 | 31 Mart Olayı'nı bastıran Hareket Ordusu'nun kurmay başkanı oldu. |
| 1911–1912 | Trablusgarp'ta Tobruk ve Derne'de savaştı. |
| 1912–1913 | Balkan Savaşları'nda Gelibolu ve Bolayır'da görev yaptı. |
| 1913–1914 | Sofya'da askerî ataşe oldu; I. Dünya Savaşı başladığında bu görevdeydi. |
| 1915 | Çanakkale'de 19. Tümen ve Anafartalar Grup komutanı; albay oldu. |
| 1916 | Kafkas Cephesi'nde 16. Kolordu komutanı; Muş ve Bitlis'i geri aldı, mirliva (tuğgeneral) oldu ve "Paşa" unvanını aldı. |
| 1917 | Suriye-Filistin'de 7. Ordu komutanı oldu; Aralık 1917'de Veliaht Vahdettin ile Almanya'ya gitti. |
| 1918 | Viyana ve Karlsbad'da tedavi gördü; 7. Ordu'nun başına döndü, sonra Yıldırım Orduları Grup Komutanı oldu. 13 Kasım 1918'de İstanbul'a geldi. |
Sözleri hangi döneme ait?
Mustafa Kemal'in sözleri sınavda sıralanarak sorulabilir. Sözün hangi savaşa ya da olaya ait olduğunu bilmek sıralamayı kolaylaştırır:
| Söz | Dönem |
|---|---|
| "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum." | Çanakkale, Arıburnu (1915) |
| "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır." | Sakarya Meydan Muharebesi (1921) |
| "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!" | Büyük Taarruz (1922) |
| "Millî kültürümüzü muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkaracağız." | Onuncu Yıl Nutku (1933) |
Kronoloji
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 1908 | II. Meşrutiyet; Bulgaristan'ın bağımsızlığı; Bosna-Hersek'in Avusturya'ya katılması |
| 1909 | 31 Mart Olayı; V. Mehmet Reşat'ın tahta çıkması |
| 1911–1912 | Trablusgarp Savaşı; Uşi Antlaşması |
| 1912–1913 | I. Balkan Savaşı; Arnavutluk'un bağımsızlığı; Londra Antlaşması |
| 1913 | Bab-ı Âli Baskını; II. Balkan Savaşı; Edirne'nin geri alınması; Bükreş, İstanbul ve Atina antlaşmaları |
| 1914 | I. Dünya Savaşı'nın başlaması; Osmanlı-Almanya ittifakı; Karadeniz baskını |
| 1915 | 18 Mart Çanakkale Deniz Zaferi; Gelibolu kara savaşları; Tehcir Kanunu |
| 1916 | Kutü'l-Amare; Muş ve Bitlis'in geri alınması; Şerif Hüseyin isyanı; Sykes-Picot |
| 1917 | ABD'nin savaşa girmesi; Bolşevik İhtilali; Kudüs'ün kaybı; Erzincan Ateşkesi |
| 1918 | Brest-Litovsk Antlaşması; Wilson İlkeleri; Mondros Ateşkes Antlaşması |
| 1919 | Paris Barış Konferansı; Versay Antlaşması |
| 1920 | Sevr Antlaşması |
Sınavda sorulan "ilk"ler ve "tek"ler
- Uçağın savaşta ilk kez kullanılması: Trablusgarp Savaşı
- Osmanlı'dan ayrılan son Balkan milleti: Arnavutluk
- "Kuvâ-yı Millîye" ifadesinin ilk kez kullanıldığı mücadele: Batı Trakya Türk Hükümeti (1913)
- Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'nda toprak kazandığı tek cephe: Kafkas Cephesi
- En çok toprak kaybedilen cephe: Suriye-Filistin Cephesi
- Tankın savaşta ilk kez kullanılması: Somme Muharebesi (1916)
Kavramlar
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Sömürgecilik | Sanayileşmiş devletlerin hammadde ve pazar için başka bölgeleri denetim altına alması. |
| Panslavizm | Bütün Slavları Rusya'nın önderliğinde birleştirme düşüncesi. |
| Pangermenizm | Bütün Almanları tek devlet altında birleştirme düşüncesi. |
| Tehcir | Savaş bölgesindeki bir topluluğun başka bölgelere göç ettirilmesi. |
| Gizli antlaşma | Devletlerin kamuoyundan gizli olarak yaptığı antlaşma. |
| Manda (mandater) yönetimi | Kendini yönetemeyeceği ileri sürülen bir bölgenin bir büyük devletin yönetimine bırakılması; sömürgeciliğin yeni bir adı. |
| Ateşkes (mütareke) | Savaşan tarafların çatışmayı geçici olarak durdurması. |
Kendinizi deneyin
1. Uşi (Ouchy) Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin kaybettiği toprak aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Trablusgarp
2. I. Balkan Savaşı sonunda imzalanan Londra Antlaşması'yla Trakya'da sınır olarak kabul edilen çizgi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Midye-Enez çizgisi
3. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda toprak kazandığı tek cephe aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kafkas
4. İtilaf Devletleri'nin Çanakkale Cephesi'ni açma amaçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Süveyş Kanalı'nı Osmanlı'dan almak
5. Mustafa Kemal'in vatan ve hürriyet düşüncelerinin geliştiği, edebiyata ve tarihe ilgi duymaya başladığı okul aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Manastır Askerî İdadisi
6. I. Dünya Savaşı başladığında Mustafa Kemal'in görevi aşağıdakilerden hangisiydi?
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sofya askerî ataşesi
Cevap anahtarı
1-B · 2-C · 3-D · 4-D · 5-C · 6-A
Kaynak notu
Bu metin, Tarih ÖABT 14. ünite notlarından YKS düzeyine sadeleştirildi; kapsamı MEB'in TYT-AYT konu özetleriyle karşılaştırıldı. Soru bilgileri (yıl, test, soru numarası ve konu), ÖSYM'nin yayımladığı 2018–2025 YKS soru kitapçıklarından ve bu kitapçıkları konulara göre sınıflandıran yksprogram.com.tr verilerinden derlendi. Soruların telif hakkı ÖSYM'ye ait olduğu için soru metinleri buraya alınmadı; yalnızca hangi konunun sorulduğu belirtildi. Çıkmış soruları çözmek için ÖSYM'nin sitesindeki (osym.gov.tr) soru kitapçıklarına bakabilirsiniz. "Kendinizi deneyin" bölümündeki sorular bu çalışma için yazıldı.