Bu bölümde neler var?
TBMM'nin açılmasından sonra Millî Mücadele, üç cephede silahlı bir mücadeleye dönüştü. Doğuda Ermenilere, güneyde Fransızlara, batıda Yunanlara karşı savaşıldı; bir yandan da yeni devletin anayasası yapıldı ve diplomasi yoluyla tanınma sağlandı. Bu bölümde savaşları, her savaşın içeride ve dışarıda doğurduğu sonuçları, Mudanya Ateşkesi'ni ve Lozan Barış Antlaşması'nı sınavda en çok sorulan noktalarıyla göreceksiniz.
Her başlığın altındaki ÖSYM'de çıktı kutusu, o konudan 2018–2025 YKS'de (TYT ve AYT) hangi yıl, hangi testte ve kaçıncı soruda soru geldiğini gösterir.
Son yıllarda bu bölümden çıkan sorular
- 2018–2025 arasındaki sekiz YKS'de bu bölümden 24 soru çıktı: 6'sı TYT'de, 9'u AYT Tarih-1'de, 9'u AYT Tarih-2'de. Millî Mücadele'nin hazırlık dönemiyle birlikte YKS tarihinin en çok soru gelen bölümlerindendir.
- AYT Tarih-1'in 33. sorusu sekiz yılın sekizinde de bu bölümden geldi. AYT Tarih-2'nin 9. ve 10. soruları da sık sık bu bölümden (9. soru 2022, 2024 ve 2025'te; 10. soru 2019, 2020, 2022 ve 2023'te).
- TYT'de Lozan üç kez (2020, 2023, 2024) soruldu; düzenli ordu, Teşkilat-ı Esasiye ve Kütahya-Eskişehir de TYT'de çıktı.
- Sorular çoğunlukla neden-sonuç ilişkisi kurar: Gediz yenilgisi düzenli orduyu, Kütahya-Eskişehir yenilgisi Başkomutanlık Kanunu'nu ve Tekâlif-i Millîye'yi, Sakarya Zaferi Ankara ve Kars antlaşmalarını doğurdu. Her savaşı sonuçlarıyla birlikte öğrenin.
| Konu | Soru | Hangi sınavlarda? |
|---|---|---|
| Kütahya-Eskişehir, Başkomutanlık ve Tekâlif-i Millîye | 4 | 2019 AYT-1 · 2023 AYT-2 · 2024 AYT-2 · 2025 TYT |
| Doğu ve Güney cepheleri (Gümrü, Ankara Antlaşması) | 3 | 2019 AYT-2 · 2020 AYT-1 · 2022 AYT-1 |
| Düzenli ordu, İnönü savaşları ve iç isyanlar | 3 | 2020 AYT-2 · 2021 TYT · 2021 AYT-1 |
| Londra Konferansı ve Sovyet Rusya ile ilişkiler | 3 | 2018 AYT-1 · 2022 AYT-2 · 2023 AYT-1 |
| Sakarya Meydan Muharebesi | 3 | 2021 AYT-1 · 2022 AYT-2 · 2025 AYT-2 |
| Büyük Taarruz | 3 | 2023 AYT-2 · 2024 AYT-1 · 2025 AYT-1 |
| Lozan Barış Antlaşması | 3 | 2020 TYT · 2023 TYT · 2024 TYT |
| Teşkilat-ı Esasiye (1921 Anayasası) | 2 | 2021 TYT · 2022 AYT-2 |
1. Millî Mücadele'nin Cepheleri
| Cephe | Kime karşı? | Sonuç |
|---|---|---|
| Doğu Cephesi | Ermenilere | Gümrü Antlaşması (1920); doğu sınırı Kars Antlaşması'yla (1921) kesinleşti. |
| Güney Cephesi | Fransızlara ve Fransızların yanındaki Ermeni birliklerine | Ankara Antlaşması (1921) |
| Batı Cephesi | Yunanlara | Büyük Taarruz ve Mudanya Ateşkes Antlaşması (1922) |
2. Doğu Cephesi ve Gümrü Antlaşması
Sevr Antlaşması'nın Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurulmasını öngörmesi, Ermenileri harekete geçirdi; Ermeni kuvvetleri Kars, Sarıkamış ve Iğdır'a kadar ilerledi. TBMM, 1920 sonbaharında Kâzım Karabekir Paşa'yı Doğu Cephesi komutanı olarak görevlendirdi. Türk ordusu Sarıkamış, Kars ve Gümrü'yü aldı; Ermeniler barış istedi.
| Gümrü Antlaşması (Aralık 1920) |
|---|
| Kars, Sarıkamış, Kağızman ve Iğdır Türkiye'de kaldı; Aras Nehri sınır kabul edildi. |
| Ermenistan, Sevr Antlaşması'ndan vazgeçti ve TBMM aleyhine olan antlaşma hükümlerini tanımadı. |
- Önemi: TBMM'nin ilk askerî ve siyasi zaferi, imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır. Ermenistan, bu antlaşmayla TBMM'yi tanıyan ilk devlet oldu. Doğu Cephesi'nde serbest kalan kuvvetler ve silahlar Batı Cephesi'ne kaydırıldı; Sevr Antlaşması'nın uygulanamayacağı ilk kez görüldü.
- Ermenistan kısa süre sonra Sovyetler Birliği'ne katıldığı için Gümrü Antlaşması'nın yerini 1921'deki Kars Antlaşması aldı.
3. Güney Cephesi ve Ankara Antlaşması
Mondros'tan sonra Urfa, Antep ve Maraş'ı İngilizlerden devralan Fransızlar, yanlarındaki Ermeni birliklerinin de katılımıyla halka baskı uyguladı. Bu cephede düzenli ordu yoktu; mücadeleyi tamamen halk, yani Kuvâ-yı Millîye yürüttü.
- Maraş: Sütçü İmam olayıyla başlayan direniş sonunda Fransızlar şehri boşalttı (Şubat 1920).
- Urfa: Ali Saip Bey önderliğindeki direniş sonunda Fransızlar şehirden çekildi (Nisan 1920).
- Antep: Şahin Bey ve Karayılan'ın da öne çıktığı on aylık savunmadan sonra şehir teslim olmak zorunda kaldı (Şubat 1921); Ankara Antlaşması'yla geri alındı.
- Adana ve çevresi: Karboğazı Baskını (1920) ile Fransızlara ağır kayıp verdirildi.
- TBMM, bu kahramanca savunmaya karşılık 1921'de Antep'e "Gazi" unvanını verdi. Maraş'a "Kahraman" (1973), Urfa'ya "Şanlı" (1984) unvanları daha sonra verildi.
Sakarya Zaferi'nden sonra Fransa, Türklerle anlaşmanın daha yararlı olacağını gördü ve 20 Ekim 1921'de Ankara Antlaşması imzalandı.
| Ankara Antlaşması (1921) |
|---|
| Türkiye ile Fransa arasındaki savaş durumu sona erdi; Fransa, Adana ve Antep dahil Güney Anadolu'dan çekildi. |
| Bugünkü Suriye sınırı (Hatay hariç) çizildi. |
| Hatay'da Türklere özel bir yönetim kurulacak, resmî dil Türkçe olacaktı. |
| Suriye topraklarında kalan Süleyman Şah Türbesi (Caber Kalesi) Türk toprağı sayıldı. |
- Önemi: Fransa, Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk İtilaf devleti oldu; Güney Cephesi kapandı. Fransa'nın tek başına antlaşma yapması İngiltere'nin tepkisine yol açtı ve İtilaf Devletleri arasındaki birlik bozuldu.
4. Batı Cephesi: Kuvâ-yı Millîye'den Düzenli Orduya
- İzmir'in işgalinden sonra batıda Yunanlara karşı ilk direnişi Kuvâ-yı Millîye birlikleri gösterdi. Ancak dağınık çete birlikleri büyük bir düzenli orduyu durduramazdı; disiplin sorunları da vardı.
- Ekim 1920'deki Gediz Muharebesi'nde Kuvâ-yı Millîye yenildi. Bu yenilgi, Millî Mücadele'nin düzensiz birliklerle kazanılamayacağını gösterdi ve düzenli orduya geçiş hızlandı. Batı Cephesi ikiye ayrıldı: Batı kesimine İsmet Bey, güney kesimine Refet Bey getirildi.
- Düzenli orduya katılmayı reddeden Çerkez Ethem ayaklandı; yenilince Yunanlara sığındı.
İç ayaklanmalar ve Merkez Ordusu
- TBMM'ye karşı Anadolu'da çok sayıda ayaklanma çıktı. Bir kısmı İstanbul Hükümeti'nin ve İtilaf Devletlerinin kışkırtmasıyla, bir kısmı da düzenli orduya geçişe ya da ayrılıkçı amaçlara bağlı olarak ortaya çıktı (Koçgiri ayaklanması, Çerkez Ethem ayaklanması, Doğu Karadeniz'deki Pontus Rum çeteleri).
- Bu ayaklanmaları bastırmak ve iç güvenliği sağlamak için Aralık 1920'de Merkez Ordusu kuruldu. Nurettin Paşa komutasındaki bu ordu, Koçgiri ayaklanmasını ve Pontus çetelerini bastırdı.
- Yunanlar, Türk ordusunun iç ayaklanmalarla uğraşmasını fırsat bilerek saldırılarını zamanladı.
5. I. İnönü Savaşı (Ocak 1921)
Yunanlar, Çerkez Ethem ayaklanmasından yararlanarak Bursa'dan ilerledi; İsmet Bey komutasındaki düzenli ordu, İnönü mevzilerinde Yunan ordusunu geri püskürttü.
| I. İnönü Savaşı'nın sonuçları |
|---|
| Düzenli ordunun ilk zaferidir. Halkın TBMM'ye ve orduya güveni arttı. |
| Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi (20 Ocak 1921). |
| İtilaf Devletleri, Sevr'i yumuşatarak kabul ettirmek için Londra Konferansı'nı topladı. |
| İstiklal Marşı kabul edildi (12 Mart 1921). |
| Afganistan ile dostluk antlaşması (1 Mart 1921) ve Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) imzalandı. |
| İsmet Bey mirlivalığa (tuğgeneral) yükseltildi ve "Paşa" oldu. |
6. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası)
TBMM'nin hazırladığı ilk anayasadır. Olağanüstü savaş koşullarında hazırlandığı için kısadır.
| Önemli maddeler | Anlamı |
|---|---|
| Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. | Millî egemenlik ilkesi anayasaya girdi; padişahın egemenliğine dayanan yönetimin yerine millet egemenliği kondu. |
| Yasama ve yürütme yetkisi, milletin tek ve gerçek temsilcisi olan TBMM'de toplanır. | Güçler birliği ve meclis hükümeti sistemi benimsendi. |
| Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından yönetilir; hükümet "Büyük Millet Meclisi Hükümeti" adını taşır. | Devletin adı "Türkiye Devleti" olarak geçti. |
| Meclis seçimleri iki yılda bir yapılır. | Millî iradenin sürekli yenilenmesi amaçlandı. |
| Kanun yapmak, antlaşma ve barış yapmak, savaş ilan etmek TBMM'ye aittir. | Temel devlet yetkileri meclisin elindedir. |
- Teşkilat-ı Esasiye, Kanun-i Esasi'yi kaldırmadı; onunla çelişmeyen hükümler yürürlükte kaldı. Anayasada devletin rejiminin adı (cumhuriyet) geçmez; ancak millî egemenliği esas aldığı için cumhuriyete giden yolun önemli bir basamağıdır. Temel hak ve özgürlüklere, yargıya ilişkin maddelere yer verilmedi.
7. Diplomasi: Londra Konferansı, Moskova Antlaşması ve Afganistan
Londra Konferansı (Şubat–Mart 1921)
- İtilaf Devletleri, Sevr Antlaşması'nı küçük değişikliklerle Türklere kabul ettirmek, Yunanistan'a zaman kazandırmak ve TBMM ile Sovyet Rusya'nın yakınlaşmasını engellemek için konferans topladı.
- Konferansa İstanbul Hükümeti ile birlikte TBMM Hükümeti de çağrıldı. İstanbul Hükümeti'nin temsilcisi Tevfik Paşa, sözü TBMM heyetine bıraktı. TBMM heyeti, Misak-ı Millî'yi kabul ettirmeye çalıştı; İtilaf Devletleri kabul etmediği için konferans sonuçsuz kaldı.
- Önemi: İtilaf Devletleri, TBMM'yi ilk kez hukuken tanımış oldu; TBMM, Misak-ı Millî'yi uluslararası bir toplantıda ilk kez duyurdu.
Sovyet Rusya ile ilişkiler ve Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)
TBMM, İtilaf Devletlerine karşı ortak tavır alan Sovyet Rusya'dan silah, cephane ve para yardımı aldı. Bu yardımların ulaşması için doğu sınırının güvenli olması gerekiyordu.
| Moskova Antlaşması |
|---|
| Sovyet Rusya, Misak-ı Millî'yi tanıdı; Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk Avrupa devleti oldu. |
| Osmanlı ile Çarlık Rusyası arasındaki antlaşmalar geçersiz sayıldı; Sovyet Rusya kapitülasyonları kaldırdığını kabul etti. |
| Taraflardan birinin tanımadığı antlaşmayı diğeri de tanımayacaktı; böylece Sovyet Rusya Sevr Antlaşması'nı tanımadığını gösterdi. |
| Batum, Gürcistan'a bırakıldı. Bu, TBMM'nin Misak-ı Millî'den verdiği ilk tavizdir. |
- Afganistan ile 1 Mart 1921'de imzalanan antlaşmayla Afganistan, TBMM'yi tanıyan ve Misak-ı Millî'yi kabul eden ilk Müslüman devlet oldu.
8. II. İnönü Savaşı (23 Mart–1 Nisan 1921)
Yunanlar, I. İnönü yenilgisinin etkisini silmek ve Londra Konferansı'ndaki tutumlarını güçlendirmek için yeniden saldırdı. Türk ordusu bu sırada içeride Koçgiri ayaklanması ve Karadeniz'deki Pontus çeteleriyle de uğraşıyordu. İsmet Paşa komutasındaki ordu Yunanları yine geri püskürttü. Mustafa Kemal, zafer üzerine İsmet Paşa'ya gönderdiği telgrafta onun yalnızca düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiğini yazdı.
| II. İnönü Savaşı'nın sonuçları |
|---|
| İtalya, Anadolu'dan çekilmeye başladı. |
| Fransa ile resmî olmayan görüşmeler başladı. |
| İngiltere, Türk-Yunan savaşında tarafsız olduğunu açıkladı. |
| Halkın TBMM'ye güveni daha da arttı. |
9. Kütahya-Eskişehir Savaşları (Temmuz 1921)
Yunanlar büyük bir kuvvetle yeniden saldırdı. Türk ordusu yenildi ve Kütahya, Eskişehir ve Afyon kaybedildi. Mustafa Kemal, ordunun kuşatılıp yok edilmesini önlemek için Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilme kararı verdi. Bu karar, ordunun elde tutulmasını sağladı.
| Kütahya-Eskişehir yenilgisinin sonuçları |
|---|
| Mecliste TBMM'nin Kayseri'ye taşınması tartışıldı; bu öneri kabul edilmedi. |
| Mustafa Kemal'e karşı eleştiriler arttı. Başkomutanlık Kanunu (5 Ağustos 1921) ile TBMM'nin yetkileri üç aylığına Mustafa Kemal'e verildi; bu süre daha sonra uzatıldı. |
| Mustafa Kemal, bu yetkiye dayanarak ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için Tekâlif-i Millîye Emirleri'ni yayımladı. |
| İtalya'nın çekilmesi yavaşladı; Fransa ile görüşmeler kesildi. |
Tekâlif-i Millîye Emirleri (Ağustos 1921)
| Önemli maddeler |
|---|
| Her ilçede bir Tekâlif-i Millîye Komisyonu kurulacak. |
| Halk, elindeki silah ve cephaneyi üç gün içinde orduya teslim edecek. |
| Her aile bir askeri giydirecek (bir kat çamaşır, bir çift çarık ve çorap). |
| Halkın elindeki yiyecek ve giyecek maddelerinin yüzde 40'ına, taşıtların yüzde 20'sine el konulacak; bedeli daha sonra ödenecek. |
| Demirci, terzi, marangoz gibi zanaatkârlar ordu için çalışacak. |
- Önemi: Tekâlif-i Millîye, Millî Mücadele'nin bir halk savaşı olduğunu gösterir; ordunun Sakarya'ya hazırlanmasını sağladı. Emirleri uygulamayanlar İstiklal Mahkemelerinde yargılandı.
10. Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos–13 Eylül 1921)
Ordunun başında Başkomutan Mustafa Kemal bulunuyordu. Savaşın en kritik anında, cephe hattının bir yerinin düşmesinin bütün ordunun çekilmesi anlamına gelmediğini belirten ünlü emrini verdi: "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." Böylece hat savunması yerine alan (satıh) savunmasına geçildi; geri çekilen birlikler bulundukları yerde yeniden tutunarak direndi. 22 gün ve gece süren savaşın sonunda Yunanlar çekilmek zorunda kaldı. Çok sayıda subay şehit olduğu için savaşa "Subay Savaşı" da denir.
| Sakarya Zaferi'nin sonuçları |
|---|
| Türk ordusu son kez savunma yaptı; bundan sonra taarruza (saldırıya) geçti. 1683 II. Viyana Kuşatması'ndan beri süren geri çekilme durdu. |
| TBMM, Mustafa Kemal'e "Gazi" unvanını ve mareşal rütbesini verdi. |
| Sovyet cumhuriyetleriyle Kars Antlaşması (13 Ekim 1921) imzalandı; doğu sınırı kesinleşti. |
| Fransa ile Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) imzalandı; Güney Cephesi kapandı. |
| İngiltere ile esir değişimi yapıldı (Malta sürgünleri kurtarıldı); Ukrayna ile dostluk antlaşması imzalandı. |
| İtilaf Devletleri barış önerisi getirdi (Mart 1922); TBMM, Anadolu'nun boşaltılması şartını içermediği için reddetti. |
11. Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (1922)
- Ordu, bir yıla yakın bir süre hazırlandı. Mustafa Kemal'in başkomutanlık yetkisi Temmuz 1922'de süresiz olarak uzatıldı.
- 26 Ağustos 1922'de Kocatepe'den yönetilen Büyük Taarruz başladı. Yunan cephesi kısa sürede yarıldı; 30 Ağustos'ta Başkomutanlık Meydan Muharebesi (Dumlupınar) kazanıldı ve Yunan ordusunun büyük bölümü yok edildi.
- Mustafa Kemal, 1 Eylül'de "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!" emrini verdi. Kaçan Yunan ordusu takip edildi; 9 Eylül 1922'de İzmir kurtarıldı. Yunan başkomutanı Trikupis esir alındı. Eylül ortasına kadar Batı Anadolu düşmandan temizlendi.
- Zaferden sonra Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa'ya (Çakmak) mareşal rütbesi verildi.
| Büyük Taarruz'un sonuçları |
|---|
| Yunan ordusu Anadolu'dan çıkarıldı. |
| İngiltere, Boğazlar'daki durumu korumak için İtilaf Devletlerinden yardım istedi; ancak Fransa ve İtalya destek vermedi. İtilaf Devletleri ateşkes önerdi ve Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı. |
| Millî Mücadele'nin silahlı dönemi sona erdi. |
12. Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)
| Maddeler |
|---|
| Türk ve Yunan kuvvetleri arasındaki çatışma sona erecek. |
| Yunanlar, Doğu Trakya'yı 15 gün içinde boşaltacak; burası 30 gün içinde TBMM'ye teslim edilecek. |
| İtilaf kuvvetleri, barış imzalanıncaya kadar İstanbul ve Boğazlar'da kalacak. |
- Önemi: Doğu Trakya ve Edirne savaşmadan kurtarıldı. İstanbul'un yönetimi fiilen TBMM'ye geçti (TBMM adına Refet Paşa İstanbul'a gönderildi); bu durum Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösterir. Mondros Ateşkesi'nin hükümleri geçersiz hâle geldi.
13. Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)
Konferansa giden süreç
- İtilaf Devletleri barış konferansına TBMM Hükümeti ile birlikte İstanbul Hükümeti'ni de çağırdı. TBMM, bunun Türk tarafında ikilik yaratacağını görerek 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı; Osmanlı hükümeti istifa etti. Böylece Türkiye'yi temsil eden tek meşru makam TBMM oldu.
- Türk heyetinin başkanı İsmet Paşa idi. Türk heyetinin temel tutumu şuydu: Türkiye konferansa yenilmiş bir devlet olarak değil, savaşı kazanmış bir taraf olarak gelmişti. İsmet Paşa, Türkiye'nin Lozan'a Mondros'tan değil Mudanya'dan geldiğini vurguladı.
- Görüşmeler, kapitülasyonlar, Musul, Boğazlar ve borçlar konusundaki anlaşmazlıklar yüzünden Şubat 1923'te kesildi; Nisan 1923'te yeniden başladı ve antlaşma 24 Temmuz 1923'te imzalandı.
| Konu | Lozan'da alınan karar |
|---|---|
| Sınırlar | Suriye sınırı: Ankara Antlaşması'ndaki gibi kabul edildi; Hatay sınır dışında kaldı. Irak sınırı: Musul konusunda anlaşılamadı; İngiltere ile ikili görüşmelere bırakıldı. Yunanistan sınırı: Meriç Nehri; savaş tazminatına karşılık Karaağaç Türkiye'ye bırakıldı. |
| Adalar | Gökçeada ve Bozcaada Türkiye'de kaldı; diğer Ege adaları Yunanistan'a, On İki Ada İtalya'ya bırakıldı. |
| Kapitülasyonlar | Tamamen kaldırıldı. |
| Osmanlı borçları | Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı; Türkiye'ye düşen kısım taksitle ödenecekti. |
| Boğazlar | Boğazların iki yakası askerden arındırıldı; geçişleri başkanı Türk olan uluslararası bir Boğazlar Komisyonu denetleyecekti. (Bu hüküm 1936'da Montrö Sözleşmesi ile değişti.) |
| Azınlıklar | Türkiye'deki gayrimüslimler Türk vatandaşı sayıldı; hiçbir devlet onları bahane ederek iç işlerine karışamayacaktı. |
| Nüfus mübadelesi | Türkiye'deki Rumlarla Yunanistan'daki Türkler karşılıklı değiştirilecek; İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri bunun dışında kalacaktı. |
| Savaş tazminatı | İtilaf Devletleri tazminattan vazgeçti; Yunanistan, tazminat olarak Karaağaç'ı Türkiye'ye bıraktı. |
| Patrikhane | İstanbul'da kalacak, ancak hiçbir siyasi yetkisi olmayacaktı. |
- Önemi: Türkiye'nin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı; Sevr Antlaşması geçersiz oldu. Antlaşma, Misak-ı Millî'nin büyük ölçüde gerçekleştiğini gösterir. İtilaf kuvvetleri İstanbul'u boşalttı; Türk birlikleri 6 Ekim 1923'te İstanbul'a girdi.
- Çözülemeyen sorunlar: Musul (Irak sınırı), Hatay, Boğazlar'ın askerden arındırılması, yabancı okullar, Patrikhane ve nüfus mübadelesinin uygulanması. Bu sorunlar Atatürk döneminin dış politikasında ele alındı.
Kronoloji
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| Ekim 1920 | Gediz Muharebesi |
| Aralık 1920 | Gümrü Antlaşması; Merkez Ordusu'nun kurulması |
| Ocak 1921 | I. İnönü Savaşı; Teşkilat-ı Esasiye |
| Şubat–Mart 1921 | Londra Konferansı; Afganistan antlaşması; İstiklal Marşı; Moskova Antlaşması |
| Mart–Nisan 1921 | II. İnönü Savaşı |
| Temmuz 1921 | Kütahya-Eskişehir Savaşları |
| Ağustos 1921 | Başkomutanlık Kanunu; Tekâlif-i Millîye Emirleri |
| Ağustos–Eylül 1921 | Sakarya Meydan Muharebesi |
| Ekim 1921 | Kars Antlaşması; Ankara Antlaşması |
| 26 Ağustos 1922 | Büyük Taarruz |
| 30 Ağustos 1922 | Başkomutanlık Meydan Muharebesi |
| 9 Eylül 1922 | İzmir'in kurtuluşu |
| 11 Ekim 1922 | Mudanya Ateşkes Antlaşması |
| 1 Kasım 1922 | Saltanatın kaldırılması |
| 24 Temmuz 1923 | Lozan Barış Antlaşması |
| 6 Ekim 1923 | Türk ordusunun İstanbul'a girişi |
Sınavda sorulan "ilk"ler
- TBMM'nin ilk askerî ve siyasi zaferi, ilk uluslararası antlaşması: Gümrü Antlaşması (1920)
- Düzenli ordunun ilk zaferi: I. İnönü Savaşı
- TBMM'nin ilk anayasası: Teşkilat-ı Esasiye (1921)
- İtilaf Devletlerinin TBMM'yi hukuken ilk tanıması: Londra Konferansı (1921)
- Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk Avrupa devleti: Sovyet Rusya (Moskova Antlaşması)
- Misak-ı Millî'den verilen ilk taviz: Batum (Moskova Antlaşması)
- Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk Müslüman devlet: Afganistan
- Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk İtilaf devleti: Fransa (Ankara Antlaşması)
- Doğu Trakya'nın savaşmadan kurtarılması: Mudanya Ateşkes Antlaşması (1922)
Kavramlar
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Kuvâ-yı Millîye | Millî Mücadele'nin başında halkın kendiliğinden kurduğu düzensiz silahlı birlikler. |
| Düzenli ordu | Merkezden yönetilen, disiplinli ve eğitimli ordu. |
| Güçler birliği | Yasama ve yürütme yetkilerinin aynı organda (TBMM'de) toplanması. |
| Meclis hükümeti sistemi | Bakanların meclis tarafından tek tek seçildiği ve meclise karşı sorumlu olduğu yönetim. |
| Başkomutanlık | TBMM'nin ordu ile ilgili yetkilerini geçici olarak Mustafa Kemal'e devretmesi. |
| Tekâlif-i Millîye | Millî yükümlülükler; halktan ordu için istenen yardımlar. |
| Satıh müdafaası | Belirli bir hattı değil, bütün bir alanı savunma; Sakarya'da uygulandı. |
| Mübadele | Nüfusun iki ülke arasında karşılıklı değiştirilmesi. |
Kendinizi deneyin
1. TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gümrü Antlaşması
2. Gediz Muharebesi'nin kaybedilmesinin en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Düzenli orduya geçişin hızlanması
3. Kütahya-Eskişehir Savaşları'ndan sonra yaşanan gelişmeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mustafa Kemal'e Gazi unvanı verilmesi
4. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu belirtmiştir.
5. Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk İtilaf devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fransa
6. Lozan Konferansı'na İstanbul Hükümeti'nin de çağrılması üzerine TBMM'nin aldığı karar aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Saltanatın kaldırılması
Cevap anahtarı
1-B · 2-B · 3-E · 4-B · 5-C · 6-C
Kaynak notu
Bu metin, Tarih ÖABT 16. ve 17. ünite notlarından YKS düzeyine sadeleştirildi; kapsamı MEB'in TYT-AYT konu özetleriyle karşılaştırıldı. Soru bilgileri (yıl, test, soru numarası ve konu), ÖSYM'nin yayımladığı 2018–2025 YKS soru kitapçıklarından ve bu kitapçıkları konulara göre sınıflandıran yksprogram.com.tr verilerinden derlendi. Soruların telif hakkı ÖSYM'ye ait olduğu için soru metinleri buraya alınmadı; yalnızca hangi konunun sorulduğu belirtildi. Çıkmış soruları çözmek için ÖSYM'nin sitesindeki (osym.gov.tr) soru kitapçıklarına bakabilirsiniz. "Kendinizi deneyin" bölümündeki sorular bu çalışma için yazıldı.