Kavramlar

Tarih ÖABT kavramlar sözlüğü

Alan notlarımda geçen 248 kavramın kısa açıklamaları. Kavramın yanındaki bağlantıyla ilgili ünitenin sayfasına gidebilirsiniz. Sözlükte arama yapmak için sitedeki kavramlar sayfasını kullanabilirsiniz.

A

Adaletname: Yönetenleri uyması gereken kuralları gösterir emirnamelere verilen isim. 9. ünite →
Aforoz: Kilisenin bir kişiyi dinden çıkarabilme yetkisidir. 18. ünite →
Ağıl: Köylünün, sipahi arazisine yaptığı ağıl için ödediği vergidir. 9. ünite →
Ağılıg: Hazine işlerinden sorumlu kişi (Ağıçı) 3. ünite →
Ağnam: Koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvan besiciliği yapan kişilerden alınan vergidir. 9. ünite →
Ahali Fırkası: Parti kurucuları arasında Gümülcine Mebusu İsmail, Karesi Mebusu Vasfi, Trablusgarp Mebusu Ferhat bulunur. İTF içinde ortaya çıkan Hizb-i Cedit hareketi ile kaynaşamayıp partileşme sürecine gitmiştir. İTF’den kopan mebuslar tarafından kurulmuştur. Parti, Yeni Gazete, Sada-yı Millet, İkdam ve İştirak gazeteleri aracılığıyla fikirlerini kamuoyu ile paylaşmıştır. Ahali Fırkası 1911’de HİF’e katılarak siyasi hayatını sonlandırmıştır. 13. ünite →
Ahrar Fırkası: Osmanlı Devleti’nin ilk siyasi partisidir. Jön Türklerin, Prens Sabahattin öncülüğündeki liberal ve Adem-i Merkeziyetçi kanadı bu partiyi kurmuştur. Kurucuları Nurettin Ferruh, Celalettin Arif ve Ahmet Fazlı Beylerdir. 1908 Seçimlerine katılıp mebus çıkaramamıştır. 31 Mart Vakası ile ilişkilendirilmiş 1910’de parti kendini feshetmiştir. 13. ünite →
Alaybeyi: Sancakbeyinin emrindeki tımar ve zeamet sahibi askerlerin başıdır. 9. ünite →
Alemdar: Bayrak ve sancak görevlisidir. 5. ünite →
Alp Er Tunga Destanı: Alp Er Tunga’nın İranlılar ile yaptığı mücadeleler anlatılır. 3. ünite →
Alyans – İsrailit – Makabi: Anadolu’da bulunan Yahudi nüfusun ticari çıkarlarını korumak amacıyla kurulmuşlardır. Filistin topraklarında bir Yahudi Devleti kurmayı amaçlamışlardır. Amacına ulaşan tek cemiyettir. Milli Mücadele yıllarında Anadolu’da toprak talebi olmayan tek cemiyettir. 15. ünite →
Amediye: Dışarıdan gelen ithal mallardan alınan gümrük vergisidir. 9. ünite →
Amid: Eyaletlerin idaresinden sorumlu sivil vali. 5. ünite →
Amil: Eyaletlerde vergi tahsilatından sorumludur. 5. ünite →
Anadolu Ajansı: Mustafa Kemal Paşa’nın öncülüğünde Halide Edip, Yunus Nadi yazarlar tarafından TBMM açılmadan önce kurulmuştur. Milli Mücadele’nin iç ve dış propagandalarını yapmak ve halkı bilinçlendirmek için kurulmuştur. 15. ünite →
Antropoloji: Irk bilimi. Toplumların iskelet yapısına uygun sınıflandırmasını yapar. 1. ünite →
Apa: Saray görevlisi, bakan. 3. ünite →
Arasta: Aynı mesleği icra eden esnaf dükkanlarının karşılıklı sıralanması ile oluşan çarşı. 5. ünite →
Arkeometri: Arkeolojik buluntuların tarihlendirilmesidir. Karbon 14 metodu kullanılır. 1. ünite →
Arus-ane: Evlilik halinde kız ya da dul kişinin babasından alınan vergi. 9. ünite →
Asesbaşı: Taşrada gece bekçisidir. 5. ünite →
Asiller: En üst sosyal sınıftır. Asillerin içerisinde en üst düzeyde Senyörler bulunur. Soylu sınıftan olanlar barış zamanında malikâneleri, yani feodal beyliği yönetir; savaş zamanında ise şövalye olarak donanıp kendilerine bağlı diğer şövalyelerle birlikte kralın veya başka bir soylunun ordusuna katılırdı. 18. ünite →
Avarız: Olağanüstü dönemlerde çıkarılan vergidir. Askeri sınıf vergiden muaf tutulmuştur. 9. ünite →
Ay Bitiği: Askerlerin ücret ve tahsisatlarını kaydeden ve yoklamalarını gerçekleştiren divandır. 5. ünite →
Aygucı: Ayukı denilen kurulun başında bulunan kişi. 3. ünite →
Aylakçılar: Donanmanın denize açılacağı zamanlarda geçici olarak istihdam edilen askerler. 9. ünite →
Ayukı: Üyeleri Kağan tarafından atanmış kurul. 3. ünite →
Azaplar: Vilayetlerdeki bekar Türklerden seçilen tersane halkıdır. Deniz piyadesi de denilir. 9. ünite →

B

Bac-ı Kil: Hububat ürünlerinin satışı sırasında tartılması karşılığında alınan vergi. 9. ünite →
Badıhava: Bir kişinin mal varlığına zarar veren kişiden alınan vergi. 9. ünite →
Balbal: İnsan figürlü taş heykel. Ölen kişinin öldürdüğü kişi sayısınca dikilir. Dikilen anıtların, ölen kişiye ölüm sonrasında hizmet ettiğine inanılmıştır. 3. ünite →
Bank-ı Dersaadet: İlk Osmanlı bankasıdır. 9. ünite →
Bank-ı Osmani: Yabancı sermayeli ilk banka. 9. ünite →
Bank-ı Şahane-i Osmani: İngiliz – Fransız ortaklığında para basma yetkisi verilmiştir. 9. ünite →
Bedesten: Kumaş ve değerleri mücevheratların satıldığı üstü kapalı, kubbeli esnaf çarşısıdır. 5. ünite →
Beldarlar: İki dağ arasındaki geçitleri korumakla görevlidirler. 9. ünite →
Bennak: Zemin topraklarını işleyen evli Müslümanlara denir. 9. ünite →
Bennalar: Bina yapan inşaatçılar. 9. ünite →
Berat: Bir tayini, vazifeyi veya muafiyetin verildiğini gösteren, üzerinde padişahın tuğrası bulunan belgedir. 9. ünite →
Beşliler: Sınır boylarında kaleleri korumuşlardır. Beş aileden biri alındığı için bu şekilde anılmıştır. 9. ünite →
Beytül Mal Emini: Taşrada devletin mallarını koruyan görevlidir. 9. ünite →
Bezzazlar: Pamuk, yün, ipek, bez imal eden kumaş işi yapan kişiler. 9. ünite →
Bimarhane: Ruh ve sinir hastalıkları alanında hizmet veren sağlık kurumlarıdır. Hastane anlamında da kullanılmıştır. 5. ünite →
Bitikçi: Yazı işlerinden sorumludur. Dış politikada Kağan’a yardımcı olmuştur. 3. ünite →
Bostancılar: Saray ve köşkleri koruyan askeri birliktir, İstanbul’un deniz güvenliğinden de sorumludur. 9. ünite →
Bozkurt Destanı: Yok olma eşiğine gelmiş Türklerin bozkurt tarafından kurtuluşunu anlatır. 3. ünite →
Bugut Yazıtı: Göktürkler dönemini anlatır. Türklere ait en eski yazılı üründür. 3. ünite →
Burjuvalar: Şehirlerde ticari faaliyetlerde bulunmuşlardır. Ekonomik güçleri iyi olduğu için siyasi değişim taleplerinde bulunarak yönetimde güç kazanmak istemişlerdir. 18. ünite →
Buyruk: Ayukı’da Kağanın verdiği görevleri yapan yönetici. Hükümet üyesi, bakan. 3. ünite →
Buyruldu: Başta sadrazam olmak üzere üst düzey yönetenlerin aşağı mevkilerdeki memurlara gönderdikleri yazılı emir. 9. ünite →

C

Camedar: Hükümdar elbiselerini hazırlamakla görevlidir. 5. ünite →
Canbazlar: Önden giderek orduya yol açmışlardır. Cesaret gerektiren işlerde kullanılmışlardır. 9. ünite →
Cebeciler: Yeniçeri Ocağının silahlarının tamir ve bakımını yaparlar. 9. ünite →
Cemiyet-i Ahmediye: Kuva-yı Muhammediye’nin toplanmasına katkı sağlamışlardır. 15. ünite →
Cizye: Gayrimüslimlerin askerlik yapmaması ve devletin güvencesi altında yaşaması karşılığında ödediği vergidir. 9. ünite →
Cürüm: Tımar topraklarında suç işleyen kişilerden alınan vergidir. 9. ünite →

Ç

Çavuş (Serheng): Sultanın emir ve buyruklarını ilgili kişilere bildiren kişidir. 5. ünite →
Çelepçi: Hayvan alıp satanlar. 9. ünite →
Çiftbozan: Çiftini sebepsiz boş bırakan köylülerden alınan vergidir. Diğer adı Bozbehre’dir. 9. ünite →
Çiftbozan Vergisi: Çiftini sebepsiz yere boş bırakan köylüden alınmıştır. 9. ünite →
Çifthane: Müslüman köylülerin, bir çift öküzün sürebileceği toprak miktarı karşısında devlete ödediği vergidir. 9. ünite →
Çini: Toprak kap, kacakların çeşitli renk ve motiflerle süslenerek yüzey kaplaması şeklinde kullanılmasıdır. Sıraltı, sırüstü, minai, lüster teknikleri kullanılmıştır. 5. ünite →
Çoyr Yazıtı: Göktürk Alfabesiyle yazılan ilk eserdir. 3. ünite →
Çöpçıharan: İstanbul çöplerini toplayan esnaflar. 9. ünite →

D

Debbağlar: Deriyi terbiye eden tabakalayan kullanıma hazırlayan kişiler. 9. ünite →
Dede Korkut Hikayeleri: Oğuz – Kıpçak mücadelesini anlatır. 3. ünite →
Derbent: Tüccarların yol ve tünellerin korunması, han ve köprülerin yaptırılması karşılığında devlete ödediği vergi. 9. ünite →
Derbent Teşkilatı: Yolların tamir ve bakımını yaparlar. 9. ünite →
Derbentçiler: Yol tamir ve bakım işleriyle ilgilenirler. 9. ünite →
Diplomatika: Belgeler bilimi. Berat, ferman, hüküm, emir vb. belgelerin doğruluğunu araştırır. 1. ünite →
Dirlik: Gelirleri yararlılığı görülen kişilere verilen topraklardır. 9. ünite →
Dönüm Vergisi: Reayadan sipahilere tahsis edilmiş topraklarda, dönümüne göre yıllık olarak alınan vergidir. 9. ünite →
Döşekçi (Ferraşlar): Yaygı, döşeme ve sarayın ayak işlerinden sorumludur. 5. ünite →
Dülbentçiler: Pamuklu, ince ve seyrek dokunmuş hafif ve yumuşak bez işi yapanlar. 9. ünite →

E

Ehli Hibre: Kalite standartlarını denetleyen müfettiş. 9. ünite →
Ekoloji: Canlıların birbirleriyle ve çevresiyle olan ilişkileri inceler. 1. ünite →
Emir-i Ahur: Saray ordusunun atlarından sorumludur. İlbaşı da denilir. 5. ünite →
Emir-i Candar: Sarayı korumakla görevli muhafız birliğini komutanı. 5. ünite →
Emir-i Mahfil: Protokol ve teşrifattan sorumlu kişidir. 5. ünite →
Emir-i Şikar: Sultanın av hazırlıklarını ve av sorumluluğunu üstlenir. 5. ünite →
Endülijans: Hristiyanlara, günahlarının affedilmesi için kilise tarafından para karşılığında verilen af kağıdıdır. 18. ünite →
Engizisyon Mahkemeleri: Kilise hukukuna uygun davranmayan kişilerin yargılandığı kilise mahkemeleridir. 18. ünite →
Enterdi: Kilisenin, bir devlet din hizmetlerini durdurarak cezalandırmasıdır. 18. ünite →
Epigrafya: Kitabeler bilimi. Kitabelerde bulunan yazıları okumak için faydalanılır. 1. ünite →
Ergenekon Destanı: Göktürklerin demir ile dolu olan Ergenekon’u eriterek çıkışını anlatır 3. ünite →
Etnografya: Halk bilimi, kültür örf – adet, gelenekler 1. ünite →

F

Farisan: Sınır boylarındaki kaleleri korumakla görevlidirler. 9. ünite →
Fedakaran-ı Millet Cemiyeti: Firariler ve siyasi mahkumları koruma amaçlı yardım toplamıştır. Cemiyet, silahlanma, insanları tehdit etme ve Bab-ı Ali üzerinde baskı kurma gerekçeleriyle kapatılmıştır. 13. ünite →
Ferman: Padişah tarafından verilmiş yazılı emir. Fermanların sıfat, elkab, dua, iblağ (nakil), hüküm, tekit, tarih ve yer bölümleri vardır. 9. ünite →
Filoloji: Dil bilimi. Dünyada bulunan bütün dil ailelerini inceler. 1. ünite →
Fresk: Yaş alçı üzerine yapılan duvar resmi. 5. ünite →

G

Gabyarlar: Yelkenleri açan ve muhafaza eden kişilerdir. 9. ünite →
Gedik: Lonca teşkilatı içinde dükkan açma ruhsatına verilen isimdir. 9. ünite →
Gospador: Hıristiyan büyük arazi sahiplerine denir. 9. ünite →
Göç Destanı: Bereketli bir dağın Çin’e verilmesi üzerine kıtlık yaşanmaya başlar. Kendisine yeni yurt aramaya başlayan Türklere kurt öncülük eder. 3. ünite →
Gönüllüler: Sınır boylarında kasaba vb. yerleri korumuşlardır. 9. ünite →
Gümrük-Bac Emini: Esnaftan vergi toplayan kişi 9. ünite →

H

Hacegi: Uluslararası ticaret yapan sermaye sahibi kişiler. 9. ünite →
Halk Zümresi: Sosyalist düşünceye sahiptir. Doğu mefkuresinin sosyal yanını savunmuştur. 15. ünite →
Hallaçlar: Yürü veya pamuğu yay ve tokmak gibi bir araçla kabartan ve ditme yaparlar. 9. ünite →
Han: Tüccarların konakladığı kervansaraylardan daha küçük mimarı yapılardır. 5. ünite →
Hansalar: Saray mutfağından sorumludur. 5. ünite →
Haraç: Gayrimüslimlerden yaptıkları üretim karşılığında alınan vergidir. 9. ünite →
Hatt-ı Hümayun: Bizzat hükümdar tarafından kaleme alınmış yazılı emir. 9. ünite →
Hatun: Hükümdar eşidir. Hükümdara vekillik yapar. Toy meclislerine katılır. Elçi kabul eder. 3. ünite →
Heraldik: Arma bilimi. Devlet, hanedan veya şehir sembolü olan şekil. 1. ünite →
Hirfet: Kunduracılık, marangozculuk, demircilik gibi küçük el sanatları. 9. ünite →
Humbaracılar: El bombası, top mermisi, havan topu yapan ve kullanan askeri birliktir. FSM kurmuştur. 9. ünite →
Hüküm: Hüküm, ferman ve berat anlamında da kullanılmıştır. 9. ünite →
Hürriyet ve İtilaf Fırkası: Partinin kurucuları arasında İsmail Hakkı Paşa, Dr. Dagavaryan, Mustafa Sabri, Abdülhamit Zöhravi, Damat Ferit Paşa ve Rıza Nur bulunur. İttihat ve Terakki’nin politikaları karşısında muhalif yapıyı oluşturur. Partinin yayın organları arasında: Tanzimat, Teşkilat, Takdirat, Teminat, Merih, Hemrah, Islahat ve Şehrah bulunur. İkdam, Alemdar ve Yeni Gazete gibi yayınlar da HİF’e destek veren yayınlardır. 13. ünite →

I

Imga: Vergi tahsilatı yapan memur. 3. ünite →
Irk Bitig: Uygurlar döneminde yazılmış fal kitabıdır. Göktürk alfabesiyle yazılmıştır. 3. ünite →
Islahatçılar: Radikal değişime karşı çıkmışlardır. Saltanat ve Hilafet çizgisine yakındır. 15. ünite →
Islahat-ı Esasiye-i Osmaniye Fırkası: Eski Stockholm elçisi Şerif Paşa tarafından ülke dışında kurulmuştur. Yeni Yol ve Meşrutiyet Gazeteleri bu partinin yayın organları arasında yer alır. 13. ünite →

İ

İane-i Cihadiye: Savaş dönemlerinde mali ihtiyaçları karşılamak amacıyla aile reislerinden alınan vergidir. 9. ünite →
İdişçibaşı: Aşçıbaşından sonra görevli kişidir. 5. ünite →
İğdişbaşı: Vergi toplamaklar görevli kişidir. 5. ünite →
İhtisap: Şehir ve kasabaların pazar ve panayır yerlerinde alınırdı. 9. ünite →
İla-yı Vatan Cemiyeti: Tarikat-ı Salahiye adlı cemiyet ile birlikte çalışmışlardır. 15. ünite →
İmdadiye Hazariye: Barış zamanlarında askeri personel giderlerini karşılamak amacıyla hane reislerinden alınan vergidir. 9. ünite →
İnal: Tiginleri eğitmekle görevli kişi, ataman. 3. ünite →
İnvestiture Töreni: Piskoposların imparator huzurunda resmi bir törenle makam sembolü olan yüzük ve asayla donatılması uygulamasıdır. 18. ünite →
İrade-yi Milliye: Sivas Kongresinde çıkartılması kararı alınmıştır. Ulusal mücadelenin ilk gazetesidir. 15. ünite →
İrşad Heyeti: TBMM tarafından 27 Nisan 1920’de kurulmuş komisyondur. Milli Mücadele hakkında halkı bilinçlendirmek için faaliyet göstermiştir. 15. ünite →
İspenç: Gayrimüslim köylülerin devletin toprağını kullanması karşılığında ödediği vergi. 9. ünite →
İstiklalciler: Mustafa Kemal Paşa öncülüğünde siyasal faaliyetlerini yürütmüştür. 15. ünite →

K

Kaçgun: Kaybolan hayvanın devletçe bulunması halinde köylüden alınan vergidir. 9. ünite →
Kakmacılık: Oyulmuş bir zemin içerisine taş ya da maden parçasının yerleştirilmesidir. 5. ünite →
Kalafatçı: Geminin içinde suyun geçmesini engellemek için güverteyi zift ve kaynamış katran kaplayan kişilere verilen isimdir. 9. ünite →
Kalyanamkara ve Papamkara Hikayesi: Uygurlar döneminde yazılmıştır. İyi şehzade ile kötü şehzadenin hayatını anlatır. 3. ünite →
Kalyoncular: Yelkenli gemiler denize açılmadan önce belirli kazalardan geçici olarak alınan bahriye sınıfıdır. 9. ünite →
Kanunname: Hükümdarın yayımladığı devlet idaresi, protokol kuralları vb. konuları içeren kanunlar topluluğuna verilen isim. İlk kanunname Fatih Sultan Mehmet döneminde yayımlanmıştır.m 9. ünite →
Kapan Emini: Pazarlarda tartı başında bulunan kişi 9. ünite →
Kapucubaşı: Saray hizmetlilerin atanması ya da azil işlerinden sorumludur. 5. ünite →
Karabalsagun Yazıtı: Uygurlar döneminde yazılmıştır. Uygurların Manihaizm’e geçişini anlatır. Türkçe, Soğdca ve Çince yazılmıştır. 3. ünite →
Kazzazlar: İpek işleyen ve ipek satan kişiler. 9. ünite →
Kelam: Allah’ın varlığını akıl ve bilim yoluyla ispatlamaya çalışan ilimdir. Günümüze kadar gelen ilk eserler Câhiz’e aittir. Ünlü kelamcılar arasında İmam Maturidi ve İmam Eşari bulunur. 4. ünite →
Kethüda: Yönetimde Şeyh yardımcısı. 9. ünite →
Kocabaşı: Kazalarda Hıristiyan tebaanın asayişiyle ilgilenen kişi. 9. ünite →
Kodikoloji: El yazmalarının şekil ve tarih yönleriyle ele alınmasıdır. 1. ünite →
Köl İç Çor Yazıtı: Ordu komutanı Köl İç Çor adına dikilmiş yazıttır. Yazıtta İlteriş Kağan ve Kapgan Kağan dönemlerinden bahseder. 3. ünite →
Köylüler: Feodal piramitin en alt ve en geniş tabakasını oluşturan serfler, soylunun toprağında üretim yapar ve tükettikleri çok az miktar haricindeki bütün ürünü soyluya verirlerdi. Bunun dışında serfler, soyluların şato tamiri gibi işlerinde işçi olarak da çalışırlardı. 18. ünite →
Kumbaracılar: Devşirmelerden oluşan tersane halkıdır. 9. ünite →
Kurgan: Ölülerin gömüldüğü mezar. Pazırık, Esik, Noin Ula, Şipovo Kurganları en bilinenleridir. 3. ünite →
Kutval: Sultan ya da sübaşı tarafından tayin edilen kale komutanıdır. Dizdar, kaledar olarak da adlandırılır. 5. ünite →
Kürekçiler: Harpte esir edilenler ve suç işleyenler Kürekçilikle cezalandırılmışlardır. 9. ünite →

L

Leventler: Bahriyeli askerlere verilen isimdir. Korsanlık yapan Türkler Osmanlı donanmasına dahil edilmiştir. 9. ünite →

M

Manas Destanı: Türklerin en uzun destanıdır. Kırgızların özgürlük mücadelesini anlatır. 3. ünite →
Masdariyye: Transit geçiş vergisi. 9. ünite →
Matbuat ve İstihbarat Umum Müdürlüğü: 7 Haziran 1920’de kurulmuş, meclise bağlı olarak halkı bilinçlendirme; içeride ve dışarıda kamuoyu oluşturma; yerel basının güçlenmesi için faaliyetlerini sürdürmüştür. 15. ünite →
Mekkari Taifesi: Ticaret yolları üzerinde taşımacılık yapan kimseler. 9. ünite →
Melik: Ülkenin taşra teşkilatında özerk yetkilerle donatılmış hanedan üyesi. 5. ünite →
Menşur: Hükümdarın vezir, beylerbeyi gibi üst düzey devlet bürokratlarına verdiği görevlendirme belgesi. 9. ünite →
Menzil Teşkilatı: Ticaret yolları üzerinde taşımacılık yapanlara dinlenmiş hayvan temin ederler. 9. ünite →
Muhafaza-i Mukaddesatçılar: Hilafeti savunmuşlardır. 15. ünite →
Muhtesip: Belediye işlerini takip eder. Zabıt görevi görür. 5. ünite →
Mutedil Hürriyetperveran Fırkası: 1909’da İsmail Kemal Bey ve Nafi Paşa tarafından kurulmuştur. Cidal Gazetesi aracılığıyla kamuoyu oluşturulmuştur. 1911 yılında HİF’e iltihak olmuştur. 13. ünite →
Muytablar: Kıl dokuyan ve kıldan eşya yapan kimseler. 9. ünite →
Mücerred: Tımar toprağının dışında başka işlerle uğraşan bekar kişilerden alınan vergidir. 9. ünite →
Müftü: Taşrada fetva verme yetkisine sahip kişi. 9. ünite →

N

Naib-i Eyalet: Sultan vekili olarak eyaletleri idare eden komutan 5. ünite →
Nalbantlar: Hayvanların ayağına nal çakan kimse. 9. ünite →
Nalçacılar: Ayakkabının altına nal çakan kimse. 9. ünite →
Narh Koyma: Ürünlerin satılabileceği maksimum fiyat. Devlet belirler. 9. ünite →
Neccarlar: Kaba ağaç işi yapan bir çeşit marangoz. 9. ünite →
Nesli Cedit Kulübü: Teşebbüs-ü Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti’nin devamıdır. 1912’de kurulmuştur. 13. ünite →
Nevruz: 21 Mart’ın baz alındığı, Ergenekon dağından çıkış bayramıdır. 3. ünite →
Nim Çift: Çiftin yarısını ifade eder, yarım çift. 9. ünite →
Niyabet: Devlet memurlarının ürettikleri hizmet karşılığında reayadan aldıkları vergidir. 9. ünite →
Nümizmatik: Para bilimi. (Meskukat) 1. ünite →
Nüzül Bedeli: Osmanlı ordusunun geçeceği yerlerdeki ahaliden alınan nakde dayalı vergi. 9. ünite →

O

Oğuz Kağan Destanı: Oğuz Kağan savaştığı canavara karşı geyiği yem olarak kullanarak kazanmayı başarmıştır. Gökten bir ışıkla beliren bir kızla evlenmiş ve karşısına çıkan bozkurt öncülüğünde fetihlere girişmiştir. 3. ünite →
Ongin Yazıtı: Yazıt hanedan mensubu Bilge İşbara Tamgan Tarkan adına dikilmiştir. Yazıtta İlteriş Kağan’ın ve Kapgan Kağan’ın adları geçmiştir. 3. ünite →
Onomastik: İsim bilimi. Şahıs adlarını “antroponomi” inceler. 1. ünite →
Orhun Abideleri: II. Göktürk Devleti döneminde yazılmıştır. Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk adına dikilmiştir. Tonyukuk kendi kitabesini kendisi yazmıştır. Bilge Kağan ve Kültigin’in kitabesini Yollug Tigin yazmıştır. 3. ünite →
Ortakçılık: Köylünün başka birinin toprağını kar payı karşılığında işlemesidir. Toprak sahibi üretim araçlarını temin eder ve barınacak yer sağlar. 9. ünite →
Osmanlı Demokrat Fırkası: İbrahim Naci, Abdullah Cevdet ve İbrahim Temo tarafından kurulmuştur. 1908 Seçimlerinde mebus çıkaramamıştır. 1911’de HİF’ e dahil olmuştur. 13. ünite →
Osmanlı İtibar-i Milli Bankası: İttihat ve Terakki zamanında milli ekonomi oluşturma amacıyla açılmıştır. 9. ünite →
Osmanlı Sosyalist Fırkası: Hüseyin Hilmi, Namık Hasan tarafından 1910 yılında kurulmuştur. Parti insan yaşamının sosyalizm ile huzur bulacağını savunmuştur. Çalışan hakları ve koşullarının iyileştirilmesini savunmuştur. Partinin yayın organları arasında Sosyalist, İnsaniyet, Muahede ve İştirak Gazeteleri bulunur. İTF’nin yoğun baskısı altında kalmış kurucularının sürgün edilmesiyle parti önemli bir darbe almıştır. İlerleyen dönemde iktidar partisini yıkmak amacıyla HİF’e katılmıştır. 13. ünite →
Otacı: Eczacı, tabip. (Emçi) 3. ünite →
Oymacılık: Ahşap, alçı vb. düz zemine oluşturulan görsel derinlik. 5. ünite →

Ö

Örfi Hukuk: Müslümanlara uygulanırdı. Bütün davalara şer’i mahkemelerde bakılır. Gayrimüslimler kendi dini kurumlarınca yargılanırdı. 9. ünite →
Öşür: Müslümanlardan yaptıkları üretimin karşılığında 1/10 oranına alınan vergidir. 9. ünite →

P

Palanduzlar: Palan, bir çeşit semer diken kimseler. 9. ünite →
Paleografya: Yazı bilimi. Yazıların okunması için kullanılır. 1. ünite →
Paleontoloji: Fosil bilimi. İnsanlık tarihi hakkında bilgi verir. 1. ünite →
Pençe: Osmanlı bürokrasisinde üst düzey idarecilerin kullandığı imzalardır. 9. ünite →
Pontif Maximus: Roma İmparatorlarının taşıdığı dini ünvandır. 18. ünite →

R

Rahipler: Orta Çağ’da ruhban sınıfı güç ve nüfuz sahibidir. Ruhban, Katolik kilisesine bağlı papaz, keşiş ve diğer din adamlarıdır. Dinsel ideolojinin hakim olduğu Orta Çağ’da Katoliklerin ruhani lideri Papa’nın çok büyük yaptırım gücü vardı. Kralları bile aforoz edebiliyordu. Ayrıca Frank Karolenj ve Kutsal Roma-Germen İmparatorları, Papa’nın önünde diz çökerek taç giyiyorlardı. 18. ünite →
Reftiyye: Dışarıya ihraç edilen ürünlerden alınan gümrük vergisidir. 9. ünite →
Reis: Halk tarafından seçilir. İdarecidir. 5. ünite →
Resm-i Bac: Pazarda ticareti yapılan ürün üzerinden alınan vergidir. Osmanlı’da uygulamaya sokulan ilk örfi vergidir. 9. ünite →
Resm-i Zemin: Nim çift’ten az yerlerdir. 9. ünite →
Ribat: Savunma amaçlı sınırlarda inşa edilen karakol veya ordugahlardır. Sınırların genişlemesiyle içeride kalan ribatlar tüccarlar için konaklama amacıyla da kullanılmıştır. 5. ünite →
Rikabdar: Hükümdarın ata binmesine yardımcı olan kişidir. 5. ünite →

S

Sagu: Ölenlerin ardından söylenen ağıt. (Alp Er Tunga Sagusu) 3. ünite →
Sağ-Sol Garipler: Ordu ağırlıklarını ve hazineyi korumuşlardır. 9. ünite →
Sağ-Sol Ulufeciler: Saltanat sancaklarını korumuşlardır. 9. ünite →
Sahibietrak: Uç bölgelerde bulunan “beylerbeyine” verilen isim 5. ünite →
Sakalar: Ordunun su ihtiyacını karşılarlar. 9. ünite →
Samsoncular: Padişahın köpeklerinden sorumlu kişilerdir. 9. ünite →
Serleşker: Taşradaki güvenlikten sorumlu kişidir. Gulam kökenlidir. 5. ünite →
Sicilografi: Mühür bilimi. Bu işle uğraşanlar “hakkak” olarak adlandırılmıştır. 1. ünite →
Silahdar: Hükümdar ve sarayın silahlarını koruma ve bakım hizmetinden sorumludur. 5. ünite →
Simkeşler: Gümüş tel, sim işleyen zanaatkarlar. 9. ünite →
Simoni: Kilise makamlarının para ile satın alınmasıdır. 18. ünite →
Sipahiler-Silahtarlar: Padişah çadırının kurulacağı yeri hazırlayıp, savaş esnasında hükümdar çadırını korumuşlardır. 9. ünite →
Stratigrafi: Höyüklerdeki katları inceler, katman bilimi. 1. ünite →
Sudağoba: Saatçi şeklinde tanımlanmıştır. 9. ünite →
Sürsat Bedeli: Osmanlı ordusunun geçeceği yerlerdeki halktan yiyecek ve çeşitli ihtiyaç maddeleri üzerinden alınan vergi. 9. ünite →

Ş

Şad: İdarecilik ve devlet yönetiminde tecrübe kazanmak amacıyla boy ve oymakların başına gönderilen hakan çocuğu. Hanedan üyesi komutan olarak da tanımlanır. 3. ünite →
Şarabdar-ı Has: Hükümdar içeceklerinden sorumludur. 5. ünite →
Şecereler: Soy kütüğü bilimi. Ensab Cetveli, Geneoloji olarak da bilinir. 1. ünite →
Şeyh: Lonca teşkilatının başında bulunan kişi. 9. ünite →
Şıhne: Eyaletlerin başında bulunan askeri vali. 5. ünite →
Şu Destanı: Şu adındaki hükümdarın Büyük İskender ile olan mücadelelerini anlatır. 3. ünite →

T

Tamgacı: Divan ve hükümdarın yazışmalarını yapan görevli. 5. ünite →
Tamgaçı: Hükümdar mührü kullanır. Dış işlerinden sorumludur. 3. ünite →
Tapu: Kişinin, devlete ait araziye inşa ettiği yapı için ödediği vergi. 9. ünite →
Taryat/Terhin Yazıtı: Göktürk alfabesiyle yazılan yazıtta Moyen-Çor kendisinden “İl İtmiş Bilge Kağan” unvanıyla boylarla yaptığı savaşları anlatmaktadır. Moyen-Çur’un en fazla mücadele ettiği boy Tatarlardır. Kutun Aşina’dan Yağlakar uruğuna geçtiğinden söz edilir. 3. ünite →
Tayangu: Haciplerin başında bulunan kişidir. 5. ünite →
Telkari: Gümüş ve maden ile beraber yapılan süslemeciliktir. 5. ünite →
Tesanüd: Siyasal farklılıklara rağmen dayanışmayı arttırmayı amaçlayan gruptur. Eski ittihatçıların oluşturduğu gruptur. 15. ünite →
Tımar: Geliri 3-20 bin akçe aralığındaki topraklardır. Tımar toprakları üçe ayrılır: 9. ünite →
Tigin: Hükümdar çocuklarına verilen isimdir. 3. ünite →
Tipoloji: Pişmiş toprak kap, kacaklardan yapıldıkları dönemin belirlenmesini sağlar. 1. ünite →
Todun: Vergi tahsildarı (Tudun) 3. ünite →
Top Arabacıları: Savaş topunu nakleden askeri birliktir. 9. ünite →
Topçular: Top dökmek, top yapmak ve kullanmakla görevli birliktir. İlk yivli topu II. Beyazıt icat etti. 9. ünite →
Toponomi: Yerleşim yeri adlarını inceler. 1. ünite →
Tutuk: Taşra’da görevli askeri vali. 3. ünite →
Türeyiş Destanı: Kızlarını tanrılar ile evlendirmeye çabalayan hükümdarın çabalarını anlatır. Tanrılar Bozkurt şeklinde görünerek kızlar ile evlenir. 3. ünite →

U

Ulak: Saray ile taşra arasındaki haberleşmeyi sağlar. 5. ünite →
Ulu Hacip: Saray teşkilatında vezirden sonra gelen en kıdemli yönetici. (Hacibü’l Hüccap) 5. ünite →
Ummal: Devletin mali hizmetlerinden sorumludur. 5. ünite →

Ü

Üstadü’d-dar: Sarayın mutfak ve ahır masraflarını karşılar. 5. ünite →

V

Vekil-i Has: Sultan ve ailesinin işlerini yapmaktan sorumludur ve yapılacak işleri haberdar eder. 5. ünite →
Vezir: Kağana devlet idaresinde yardımcı olan kişidir. Asya Hunlarında “Kutuhou”, Avrupa Hunlarında “Onügez”, Köktürklerde “Tonyukuk”, Uygurlarda “Kutlu” Türk vezirlerindendir. 3. ünite →
Vitray: Cam süsleme sanatıdır. 5. ünite →

Y

Yabanlu: 13. yüzyılda Anadolu’da kurulan uluslararası pazarlar. 5. ünite →
Yabgu: Hükümdar kardeşi, Hükümdar gibi hareket edip, elçi gönderip elçi kabul edebilir. Ülkenin batısını idare eder. 3. ünite →
Yargucı: Töre ile ilgili cezaları veren kişi, yargıç. 3. ünite →
Yarlığ: Tellallar aracılığıyla halka yapılan resmi bildiri. 9. ünite →
Yaya-Müsellem: İlk düzenli ordudur. Müsellem; atlı, yaya ise piyade birliktir. 9. ünite →
Yaylak Resmi: Otlak, mera vergisi. 9. ünite →
Yedivahit: Ürünlerin devlet tekelinde toplanarak oradan pazarlanması. Tekelcilik. 9. ünite →
Yenisey Yazıtları: Türklere ait mezar kitabeleridir. Devlet üst düzey yönetim kadrolarında görev alan kişiler için dikilmiştir. Orhun Alfabesiyle yazılmıştır. Finlandiyalı Türkolog Heikel tarafından okunmuştur. Strahlanberg Yenisey Yazıtlarından birini bulmuştur. 3. ünite →
Yiğitbaşı: Lonca teşkilatlarında disiplini sağlayan, anlaşmazlıkları çözen kişi. 9. ünite →